ÇHD Susmadı, Susmayacak!

 

COVİD – 19 HAPİSHANE İZLEME HAFTALIK BÜLTEN – 5

COVİD-19 HAPİSHANE İZLEME

HAFTALIK BÜLTEN – 5

18.05.2020

  1. TÜRKİYE HAPİSHANELERİNDE COVİD-19 İZLEME BÜLTENİ VE ÖNERİLER

Dünya genelinde 18.05.2020 tarihi itibariyle Covid-19 tanısı konulan kişi sayısı 4.797,383; hayatını kaybeden kişi sayısı ise 316,451 olarak kayıtlara geçmiştir[1]. Resmi açıklamalara göre hastalık 11.03.2020 tarihinde Türkiye’de de baş göstermiştir. 18.05.2020 itibariyle ülkemizde 149.435 kişide Covid-19 tespit edilmiştir. Ne yazık ki bu hastalardan 4.140 kişi hayatını kaybetmiştir[2].

Salgın hastalık karşısında halk sağlığının korunması için hükümet tarafından bir dizi önlemler alındı. 16.03.2020 tarihinde ortaöğretim okulları ve üniversiteler tatil edildi. Devamında 65 yaş üstü ve kronik rahatsızlığı olanların sokağa çıkması İçişleri Bakanlığı Genelgesi ile yasaklandı. Birden fazla kez 31 ilde İçişleri Bakanlığı Genelgesi ile genel sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Önlem alınması gereken alanlardan birinin hapishaneler olduğu dikkate alınmış olsa da hapishanelere ilişkin Adalet Bakanlığı tarafından art arda açıklanan[3] önlemler pandemi karşısında yetersiz kalmıştır.

20 Mart 2020 tarihinde Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesi (CPT) mahpuslara ilişkin bir dizi ilkeler[4] yayınladı. 25 Mart 2020 tarihinde ise BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri bir çağrıda bulundu[5] ve 6 Nisan 2020 tarihinde de Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri yine bir çağrıda bulundu[6]. Bu ilke ve çağrıların ortak noktası cezaevlerinde bulunan mahpusların sayısının azaltılması ve pandemi kapsamında alınacak önlemlerin mevcut özgürlükleri kısıtlama noktasına varmaması idi. Yine BM İnsan Hakları Komiseri ve Avrupa Konseyi İnsan Haklar Komiseri bu çağrılarda açıkça gerekçesiz tutuklanan siyasi mahpusların serbest bırakılmaları talebinde bulundu. Oysaki Adalet Bakanlığının açıkladığı önlemler mahpusların aileleriyle görüşme hakkını tamamen ortadan kaldırıyor ve avukat görüşmelerini kısıtlıyordu. Yine İnfaz Yasası’nda “kısmi af” adı altında yapılan değişikliklerde siyasi mahpuslar kapsam dışı bırakılmıştı. Yine İnsan Hakları İzleme Örgütü “Türkiye hasta mahpusları büyük risk altında bırakıyor.” Diyerek bir çağrıda bulundu[7] .

13.04.2020 tarihinde Adalet Bakanlığı’nın açıklamasında[8] 5 açık hapishanede toplam 17 mahpusunun Covid-19 testinin pozitif çıktığı, 3 mahpusun hayatını kaybettiği, 1 mahpusun yoğun bakımda olduğu ve kalan 13 mahpusun tedavilerinin devam ettiğini açıkladı. Ayrıca 79 infaz koruma memurunun Covid-19 testinin pozitif çıktığını belirtilmiştir.

Ayrıca Bafra Hapishanesinde tutuklu bulunan M.Y.’nin Covid-19 nedeniyle hayatını kaybettiği açıklanmıştır[9]. Aliağa(Şakran) Kadın Hapishanesinde 2 mahpusun karantina koğuşunda kaldığı, hapishaneye gelen doktorların ve bazı infaz koruma memurlarının Covid-19 testinin pozitif çıktığı öğrenilmiştir.

22.04.2020 tarihinde ise İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı’ndan yapılan yazılı açıklamada[10], İzmir Buca Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda 19 Nisan tarihinde bir hükümlüde korona virüs tespit edilmesinin ardından filyasyon çalışması yürütüldüğü ve 64 hükümlüde daha korona virüs testinin pozitif çıktığını belirtti. Savcılık korona virüse yakalanan toplam mahpus sayısının 65 olduğunu bildirirken, bu kişilerin hastanede tedavi altına alındığını duyurdu. Testi pozitif çıkan 70 yaşındaki kalp hastası bir hükümlünün ise yoğun bakımdan çıkarıldığı ve sağlık durumunun iyi olduğu açıklandı.

28.04.2020 tarihinde Konya Cumhuriyet Başsavcısı Ramazan Solmaz Konya E Tipi Cezaevi’nde korona virüsüne yakalanan 55 tutuklu ve hükümlünün hastaneye sevk edildiğini duyurdu[11]

28.04.2020 tarihinde Adalet Bakanı Abdülhamit Gül, “4 ayrı cezaevinden 120 tutuklu ve hükümlüye Covid-19 tanısı konuldu, tamamı hastanelerde tedavi altında, sağlık durumları iyi” dedi. Ayrıca Bakan Gül, korona virüs nedeniyle yoğun bakımda tutuklu ve hükümlü bulunmadığını ekledi[12]. Ancak Bakan Gül konuşmasında kaç infaz memurunun Covid-19 testinin pozitif çıktığı konusunda herhangi bir bilgi vermedi.

08.05.2020 tarihinde Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından “Silivri Ceza İnfaz Kurumu 7 numaralı L tipi Cezaevi’nde koronavirüs belirtileri gözlemlenen ve hemen akabinde sağlık kurumuna sevk edilen 2 tutuklu/hükümlünün KOVİD-19 testleri pozitif çıkmıştır. İl Sağlık Müdürlüğü ile koordineli bir şekilde, iki şahısla temasta olduğu değerlendirilen tutuklu/hükümlüler üzerinde kapsamlı bir filyasyon çalışması yapılmıştır. Yapılan testlerde 42 tutuklu/hükümlünün daha KOVİD-19 testleri pozitif çıkmıştır.” Açıklaması yapılmıştır.

 

  1. SAĞLIĞA ERİŞİM HAKKINA DAİR TEMEL İLKE VE DÜZENLEMELER

Mahpuslara Müdahaleye Dair Bileşmiş Milletler Asgari Standartlar Kuralları (Nelson Mandela Kuralları  (Kural 24-27), Tıbbi Etik İlkeler (md. 1), Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında (2006)2 nolu Tavsiye Kararı (md. 40.3) gereği cezaevindeki tutuklu ve hükümlüler, yasal statülerine bakılmaksızın, aynı kalite ve standartta, ülke genelinde mevcut, kapatılmamış olan kişilere sağlanan tıbbi bakıma eşit erişim hakkına sahiptir.

Dünya Tabipler Birliği Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi’ne (1981) göre: 1.a. Her insan ayrımcılık yapılmaksızın yeterli tıbbi bakım görme hakkına sahiptir.

Dünya Tabipler Birliği Tokyo Bildirgesi’ne göre: 4. Hekim, tıbbi açıdan sorumlu olduğu kişinin bakımıyla ilgili bir karar verirken klinik yönden bütünüyle bağımsız olmalıdır. Hekimin temel görevi, izlediği kişilerin sıkıntılarını azaltmaktır; kişisel, toplumsal ya da politik hiçbir güdü, bu yüce amaçtan daha üstün sayılmayacaktır

  1. Bulaşıcı Hastalıklar

AİHM bulaşıcı hastalıkların ve özellikle de tüberküloz, hepatit ve HIV / AIDS’in yayılmasının, özellikle cezaevi ortamında bir halk sağlığı sorunu olması gerektiğini vurgulamıştır. Bu konuda Mahkeme, tutukluların cezaevine kabul edildikten sonraki makul bir süre içinde salgın hastalığın tarama testlerine ücretsiz erişebilmeleri gerektiğini savunmuştur[13].

AİHM sözleşmeci devletlerin, Hepatit C’nin veya diğer bulaşıcı hastalıkların hapishanede bulaşmasını önlemek için etkili önlemler almak zorunda olduğunu belirtir[14].

  1. Hijyen

AİHM uygun donanıma sahip ve hijyenik sıhhi tesislere erişimin, mahpusların kişisel haysiyet duygusunu korumak için büyük önem taşıdığına karar vermiştir. “Hijyen ve temizlik, bireylerin bedenlerine ve uzun süredir mülklerini paylaştıkları komşularına olan saygısının ayrılmaz bir parçası olmakla kalmaz, aynı zamanda sağlığın korunması için bir koşul ve gereklilik oluşturur[15].

Gerekli sıhhi önlemler, kemirgenler, pireler, bitler, tahtakuruları ve diğer haşeratlarla istilaya karşı önlemleri de içermelidir. Bu önlemler, yeterli dezenfeksiyon tesislerini, deterjan ürünlerinin tedarikini ve hücrelerin ve özellikle yatak çarşaflarının ve yatakların düzenli fumigasyon (buharla dezenfekte etme) ve muayenelerinin yanı sıra yiyecekleri tutmak için kullanılan alanları içermelidir[16].

  • Koğuş ve yataklar

Birçok davada AİHM, mahpusların bireysel bir uyku yerine sahip olmadıkları ve uyumak zorunda kaldıkları için AİHS’nin 3. Maddesinin (işkence yasağının) ihlal edildiğine karar vermiştir[17]. AİHM, bu nedenle, her tutuklu kişinin hücrede/koğuşta ayrı bir uyku yerine sahip olması gerektiğini vurgulamıştır.

  1. Beslenme

AİHM, bir mahpusa verilen gıdaların açıkça yetersiz olduğu durumlarda, bunun kendi başına Sözleşme’nin 3. Maddesi(işkence yasağı) uyarınca bir sorun doğurduğuna karar vermiştir[18]. AİHM, mahpuslara sunulan yiyeceklerin cezaevi doktoru ve yetkili Devlet makamları tarafından düzenli olarak denetlenmesi ve mahpuslara günde üç öğün servis edilmesi ve standart veya yetersiz olmaması gerektiğini savunur.

  1. TÜRKİYE HAPİSHANELERİNDE BAŞLICA SORUNLAR

Med Tutuklu ve Hükümlü Aileleri Hukuki ve Dayanışma Dernekleri Federasyonu (MED TUHAD-FED), İnsan Hakları Derneği (İHD), Özgürlük için Hukukçular Derneği (ÖHD) ve Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) olarak yaptığımız hapishane ziyaretleri, kurumlarımıza hapishanelerden gelen mektup ve fakslar ile mahpus yakınlarından telefon görüşmesi aracılığıyla edindiğimiz bilgilere göre genel sorunlar;

 

  1. Koğuş ve koridorlar düzenli olarak temizlenmemektedir.
  2. Temizlik ürünlerine (sabun, çamaşır suyu vb) kantin üzerinden yüksek ücretle ulaşılabilmektedir.
  3. Spor ve sohbet gibi ortak alan etkinliklere Covid-19 önlemleri gerekçesiyle kısıtlama getiren hapishaneler mevcuttur.
  4. Maske ve eldiven dağıtımı ülke genelinde hiçbir hapishanede düzenli olarak sağlanamamıştır.
  5. Virüs önlemleri kapsamında havalandırmaya kısıtlama getiren hapishaneler mevcuttur. Hâlbuki CPT’nin yayınladığı ilkelerde; “gerekli olmayan faaliyetlerin askıya alınması meşru ve makul olsa da pandemi esnasında tutulan kişilerin temel haklarına eksiksiz bir şekilde saygı gösterilmelidir. …(en az bir saat) günlük açık havaya erişim hakkı bulunmaktadır”
  6. Koğuşların kalabalıklığı, maske ve eldivene erişeme, temiz (içme) suyun sadece kantinden alınabilmesi, revir ve hastane sevklerine kısıtlama getirilmesi ve yemek problemi ise ayrımsız tüm hapishanelerde yaşanmaktadır. Aynı zamanda hücre ve koğuşların durumu da sağlıklı yaşam sürdürmeye elverişli değildir. Temizlik, hava alma, güneş alma, ısınma gibi açılardan mahpuslar bir hayli zorlanmaktadır.

Diğer Sorunlar;

  1. Buca Kırıklar 1 Nolu F Tipi Hapishanesi’nde hastane sevkleri durdurulmuştur.
  2. Silivri 7 Nolu ve 8 Nolu L Tipi Hapishanelerinde 7 kişilik koğuşlarda 39 veya 43 kişi kalmaktadır ancak bir koğuşta 2 tuvalet 2 banyo bulunmaktadır. Korona pozitif çıkan vakalar hastanede değil hapishane içinde karantina odalarında Katarin, Andorex ve Mucovıt ilaçları ile tedavi edilmektedir. Korona pozitif çıkanlar ile kronik rahatsızlığı olan ya da 60 yaş üstü olan mahpuslar aynı koğuşta kalmaktadır. Kantinler kapatılmış ve yeterli yiyecek verilmemektedir. Mahpusların Covid-19 testi yapılması için verdikleri dilekçelere cevap verilmemektedir.
  3. Van Yüksek Güvenlikli ve F Tipi Kapalı Hapishanelerinde berber ihtiyacının karşılanmadığı ve mahpuslara tıraş makinesi verilmediği için tüm mahpuslar saçlarını kazıtmak zorunda kalmışlardır. Van F Tipi ve T Tipi Kapalı Hapishanelerinde haftalık telefon görüşmesi sonrası mahpuslara ince arama yapılmaktadır. Van T Tipi Kapalı Hapishanesinde 20 kişilik koğuşlarda 27 kişi kalmaktadır ve mahpuslar yerde yatmaktadır.
  4. Kayseri Bünyan Kadın Kapalı Hapishanesi’nde kişi başı ekmek sayısı 2’den 1’e düşürülmüştür. Korona belirtileri gösteren mahpusların hastaneye sevki yapılmamıştır. Kelepçeli olarak muayeneyi reddeden bir mahpusu doktor muayene etmemiş ayrıca mahpus hakkında disiplin soruşturması açılmıştır. Çölyak hastalığı bulunan bir mahpusa glütensiz besin verilmemektedir. Ayrıca bazı infaz koruma memurlarının koğuşlara ve arama yapılan özel odaya kamera ile girdiği ve mahpusların görüntüsünü aldığı öğrenilmiştir.
  5. Kırşehir E Tipi Kapalı Hapishanesi’nde sayımın askeri nizamda ve mahpusların onurlarını rencide edici tarzda gerçekleştirildiği, sayım için koğuşta bulunan mahpusların avluya çıkarılıp sıraya dizdirildikleri, önce sol baştan sonra sağ baştan yüksek sesle sayım yapılmaya zorlandıkları, sayım esnasında personel tarafından hakaret ve tehditlere maruz kaldıkları öğrenilmiştir. 07.05. 2020 tarihinde koğuşa sayım için gelindiğinde avluya çıkarılıp askeri düzenden sayım yapılmasının istendiği, kendilerini bu uygulamayı kabul etmemeleri üzerine koğuşa onlarca infaz koruma memurunun daha geldiği ve koğuşta bulunan 14 kişiyi de zorla koğuştan çıkardıkları, bu sırada bazı mahpuslara ters kelepçe takıldığı, tehdit ve hakarete maruz kaldıkları, koğuştan çıkarılanlardan 5 kişinin müşahede odalarına, 4 kişinin ise korona virüs karantina odası olarak kullanılan odaya alındığı, 7 Mayıs tarihinden itibaren müşahede odasına alınan mahpuslara günde sadece yarım saat soğuk su, haftada bir kez yarım saat sıcak su verildiği, bu sebeple temizlik vb. ihtiyaçlarını gideremedikleri, karantina odasına alınan 4 mahpusa her gün sayım için askeri sayım dayatmasında bulunulduğu, kabul etmedikleri için, zorla sürüklenerek avluya götürüldükleri ve burada zorla sayım alındığı, bu esnada hakaret ve tehdit edildikleri öğrenilmiştir. Kırşehir İnfaz Savcılığı ve Kırşehir Barosu ile bu hususta savunuculuk görüşmeleri gerçekleştirilmiş ve mahpusların uğradığı işkence ve kötü muameleler aktarılmıştır.

 

  1. HASTA MAHPUSLAR

AİHM, iyi bir ceza adaletinin gerçekleştirilmesi adına, insani nitelikli bir takım tedbirlerin alınmasının gerekli olduğu durumların ortaya çıkmasının imkân dâhilinde olduğunu kabul etmekte ve özellikle ölümcül hastalığa yakalanmış kişiler veya sağlık durumu sürekli şekilde cezaevi koşulları ile uyumsuz hale gelmiş kişilerin alıkonulmaya devam etmesinin 3. madde kapsamında değerlendirilebileceğini ifade etmektedir. Mahkeme bu değerlendirmeyi yaparken şu üç unsuru dikkate almaktadır: (a) mahpusun tıbbi durumu, (b) alıkonulma devam ederken kişiye sağlanan tıbbi destek ve bakımın yeterliliği (c) kişinin sağlık durumu açısından alıkonulmaya devam edilmesinin görünümü ve sonuçları. Tüm bu koşulları ayrı ayrı değerlendiren Mahkeme herhangi birinin varlığı halinde 3. Maddenin, işkence yasağının ihlal edildiğine karar vermektedir

Bu uygulamaların da AİHS 3. Madde ve Any. 17. Maddenin ihlali olduğunu vurgulamak zorundayız. AİHM’in yerleşik içtihatlarına göre; “Devlet bir kişinin insan onuruna saygı ile bağdaşır koşullarda alı konulmasını güvence altına almak zorundadır ve kişiye uygulanan tedbirin infazında izlenecek tutum ve yöntem, kişiyi tutuklamanın doğasında kaçınılmaz olarak var olan ıstırap düzeyini aşan bir yoğunlukta sıkıntı ve zorluğa maruz bırakmamalıdır” [19]

 

  • Selami Keleş, Düzce T Tipi Kapalı Hapishanesi

Kalp Hastası olan mahpus, tanısı konmayan bir hastalıktan dolayı aşırı kilo kaybı yaşamaktadır. Epilepsi hastası olan sık sık epilepsi nöbeti geçiren mahpus ihtiyaçlarını kendi karşılayamamaktadır.

 

  • Abdulsamet Durak, Maraş Türkoğlu 2 Nolu L Tipi Hapishanesi

Kalp hastası olan mahpus kalp krizi geçirmiş ve anjiyo olmuştur.

 

  • Abdullah Onğulu, Afyon 1 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi

Kronik astım, bronşit, Koah, Reflü, prostat ve Vertigo hastalıkları bulunan mahpusun aynı zamanda orta kulak iltihabından kaynaklı iki kulakta işitme kaybı mevcuttur ve işitme cihazı kullanmaktadır. İki gözde glokom ve ileri görme kaybı (bir gözünde %60 hasar var) olan mahpusun bir ayağı %90 engellidir.

 

  • Aysun Şahin, Düzce T Tipi Kapalı Hapishanesi

MS, Eklem romatizması, kalp ritim bozukluğu hastalığı olan mahpusun doğuştan eklem ve kalça çıkıklığı mevcut ve %48 engelli raporu vardır. Felç olma ihtimali çok yüksek olan mahpus ihtiyaçlarını başkalarının yardımı ile görüyor.

 

  • Hüseyin Sarı, Manisa Akhisar T Tipi Kapalı Hapishanesi

Kalp, Parkinson, Omurilik Eğrilmesi, Eklem, Akciğer, Bağırsak- Mide Ülseri, Astım, Reflü, Ödem, Hiper Tansiyon ve Alerji Hastalıkları bulunmaktadır.

 

  • Süreyya Bulut, Bakırköy Kadın Kapalı Hapishanesi

Kafasında şarapnel parçası bulunana mahpusun bir gözü görme fonksiyonunu yitirmiştir. Aynı zamanda Wernicke Korsakoff hastasıdır

 

  • Menderes Leyla, Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Kapalı Hapishanesi

Tüberküloz, Migren, Ülser ve prostat hastalıkları bulunan mahpusun böbreklerinde iltihaplanma vardır. Aynı zamanda sağ tarafında güç kaybı, el ve kolda titreme vardır.

 

  • Cemil Erdem, Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Kapalı Hapishanesi

Şeker, yüksek tansiyon, kolesterol hastalıkları, ileri derecede nefes darlığı olan ve 65 yaş üstü olan mahpus aynı zamanda gırtlak kanseridir.

 

  • Adnan Öztel, Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Kapalı Hapishanesi

Kalp hastalığı, damar tıkanıklığı ve Behçet hastası olan mahpusun bir gözünde görme yetisi yok, diğer gözü ise %50 görmektedir.

 

  • Fatma Tokmak, Bakırköy Kadın Kapalı Hapishanesi

Mide, tansiyon ve kalp hastasıdır, iki kalp kapakçığı yerine yapay kapakçık takılmıştır. Tüm vücudunu kaplayan varisleri var.

 

Hasta Mahpusları Yaşadığı Özel Sorunlar;

  1. CPT’nin Korona Virüs Pandemisi Bağlamında Muameleye İlişkin İlkelerinde; “Sağlık hizmetlerinin sağlanması bakımından da özellikle yaşlı ve önceden var olan sağlık sorunları bulunan kişiler gibi hassas ve/veya riskli gruplar göz önüne alınarak tutulan kişilerin özgül ihtiyaçlarına özel dikkat gösterilmesi gerekmektedir. Bunlar içinde, diğerlerinin yanısıra, COVID-19 taraması ve gerekli durumlarda yoğun bakım yolları bulunmaktadır. Ayrıca tutulan kişilerin şu anda ilave psikolojik destek almaları gerekmektedir.” İlkelerine rağmen mahpuslar gerek hapishane revirine çıkarılmalarında gerekse hastane sevklerinde aksamalar yaşamaktadırlar. Hasta mahpusların bu hususta vermiş oldukları şikâyet dilekçeleri çoğunlukla işleme konulmamakta hatta bazı örneklerde soruşturmaya uğramalarına neden olmaktadır.

 

  1. Hapishanelerde yeterli sayıda doktor ve uzman doktor bulunmamaktadır. Pek çok hapishanede haftada sadece iki yarım gün doktor bulunmaktadır. Özellikle kalabalık hapishanelerde, bu süre yetersizdir ve hastalar başvurularından çok sonra doktora çıkabilmektedir

 

  1. Raporlarında periyodik kontrol yapılmasının gerekli olduğu belirtilen hasta mahpusların bu kontrolleri, sağlık raporlarında belirtilen sürelerde yapılmamaktadır.

 

  1. Yapılan işlemler çoğunlukla, tam iyileşme sağlamaktan ziyade, ağrıları azaltma, süreci uzatma, kontrol altında tutma gibi işlemlerdir. Hastalıklar kronikleşmekte, kesin tedavi sağlanamamaktadır. Bu durum hasta mahpusları gerek fiziki gerekse psikolojik olarak olumsuz etkilemekte, hastalık sürecini kötüleştirmekte ve yeni hastalıklara sebep olmaktadır.

 

 

  1. Bazı hasta mahpusların diyet yemeklerle beslenmesi gerekmektedir. Ancak kendilerine verilen yemekler, diyetlerine uygun değildir. Maddi imkânı olmayanların durumu bu açıdan oldukça zordur. Ayrıca normal yemeklerin de kişi başına düşen miktardan daha az verildiği hapishaneler bulunmaktadır.

 

  1. Bazı ağır hasta mahpusların, geçirdikleri operasyonlarda yanlarında refakatçi kalması zorunlu olmasına rağmen talepleri karşılanmamaktadır. Bu durum hastanın yaşamını dahi riske sokmaktadır.

 

  1. Hastalığı nedeniyle kendi başına hayatını sürdüremeyecek durumdaki hastaların, infazın ertelenmesi başvuruları kabul edilmemektedir, bu da sağlık durumlarını kötüleştirmekte, ölüm sınırına kadar getirmektedir.

 

  1. ÖLÜM ORUCU EYLEMİ YAPAN MAHPUSLAR

Çeşitli Hapishanelerde siyasi mahpuslar ölüm orucu eylemi yapmaktadır. Ölüm orucu eyleminin bağışıklık sistemini zayıflattığı ve salgın nedeniyle eylemi yapan kişilerin büyük risk altında olduğu bir gerçektir. Av. Aytaç Ünsal Burhaniye T Tipi Hapishanesinde adalet talebiyle 106 gündür, Av. Ebru Timtik ise Silivri Kapalı Hapishanesinde 137 gündür yine adalet talebiyle ölüm orucundadır. İzmir Şakran Kadın Hapishanesinde bulunan Didem Akman ile İzmir Şakran 1 No’lu T Tipi Hapishanesinde bulunan Özgür Karakaya adalet talebiyle 90 gündür ölüm orucundadır.  Ölüm orucu yapan siyasi mahpusların bir an evvel tahliye edilmesi ve ölüm orucu taleplerinin yerine getirilmesi gerekmektedir.

Nitekim talepleri yerine getirilmeyen Mustafa Koçak İzmir Kırıklar 1 No’lu F Tipi Hapishanesinde adil yargılanma talebiyle 297 gün sürdürdüğü ölüm orucu sonrası 24 Nisan 2020 tarihinde yaşamını yitirdi.

 

  1. SONUÇ VE ÖNERİLER

 

  • Ağır hasta mahpusların salgın hastalık durumunda ciddi risk grubunda bulunması nedeniyle serbest bırakılarak infazlarının ertelenmesini, tutuklu olanların serbest bırakılmasını, Hasta mahpusların değerlendirilmeleri her koşulda sadece klinik yaklaşım ile değerlendirilmeli, alıkonulmasının uygun olmadığına dair tıbbi raporları olan mahpuslar ivedilikle salıverilmelidir. İnfaz Kanunun 16. Maddesi hasta mahpusların ihtiyacı doğrultusunda değiştirilmelidir.
  • Virüsün özellikle 60 yaş üstü kişilerde ölümcül etkisi göz önünde bulundurularak 60 yaş üstü mahpusların tedbiren serbest bırakılarak infazlarının ertelenmesini, tutuklu olanların serbest bırakılmasını,
  • Hamile ve çocuklu kadınların, çocuğun üstün yararı ilkesi gözetilerek serbest bırakılmaları ve infazlarının ertelenmesini,
  • Çocuk tutukluların bir an önce serbest bırakılmasını,
  • Adil yargılanma talebiyle ölüm orucu eyleminin 137. gününde bulunan Av. Ebru Timtik ve 106 gününde bulunan Av. Aytaç Ünsal’ın salgın hastalık durumunda ciddi risk grubunda bulunması nedeniyle taleplerinin kabulü ile serbest bırakılmasını,
  • Terörle Mücadele Kanunu (TMK) kullanılarak suçlanan siyasi tutukluların (Milletvekileri, Belediye eş başkanları, belediye meclis ve il genel meclis üyeleri, Avukatlar, Gazeteciler, İnsan hakları savunucuları, aydın ve yazarlar, aktivistler, sendikacılar, öğrenciler gibi )bir an önce serbest bırakılmasını,
  • Tutuklamanın istisna olduğu gerçeğinden hareketle tüm tutukluların durumlarının dosya üzerinde incelenerek suç tipine göre değerlendirme yapıp tahliye veya ev hapsi benzeri adli kontrol tedbirlerine başvurulmasını,
  • 5275 sayılı İnfaz Kanunun infazda eşitlik ilkesi göz önünde bulundurularak yeniden düzenlenmesini,
  • Mahpusların hak mahrumiyetine sebep olacak(şartla infaz süresinin uygulanması, görüş hakkı, sevk hakkı gibi) disiplin cezalarının uygulanmasından vazgeçilmesini savunuyoruz.
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; savunma hakkı göz önünde bulundurularak avukat müvekkil görüşmesinin, sadece pandemi döneminde sınırlı kalmak suretiyle, telefon görüşmesi ile sağlanmasını,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Korona virüs (COVID- 19) ile ilgili bütün kaynaklarda virüsün yayılmasını engellemek için kişisel hijyeni sağlamanın önemine dikkat çekilmektedir. Hapishanelerde mahpusların sağlıklarının korunabilmesi, bulundukları alan ve kendi kişisel temizliklerini sağlayabilmeleri için, acilen temizlik malzemelerinin kendilerine ücretsiz verilmesi ve parası olmayan mahpusların da temizlik ürünlerine erişimi sağlanmalıdır. Hapishanelerde de çevresel ve kişisel hijyenin sağlanması için gerekli önlemleri almak hastalığın yaygınlaşmasını önlemek için azami özen göstermek hapishane idarelerinin ve devletin temel sorumluğudur.
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; hapishanelerdeki banyo, tuvalet gibi ortak alanların her gün dezenfekte edilmesi,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; mahpusların yeterli, dengeli ve sağlıklı beslenmesinin sağlanması, vitamin takviyesi yapılması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; risk grubunda ve kişisel hijyenlerini sağlamakta yetersiz olan kronik hasta, engelli, yaşlı, çocuklu, hamile mahpusların adli kontrol yoluyla cezalarının ertelenmesi sağlanana kadar, kalabalık koğuşlar yerine kapasitesi ve hijyen koşulları uygun ortamlarda tutulması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Sağlık Bakanlığı ve Türk Tabipleri Birliği’nin önerileri ve uyarıları dikkate alınarak hapishanelerde görev yapan tüm personelin bilgilendirilmesi, atılması gerekli olan adımların ve uyulması gerekli olan kuralların belirlenmesi, mahpusların iletişim araçlarına erişimlerindeki kısıt dikkate alınarak ilgili personel tarafından bu bilgilerin paylaşılması, aynı zamanda bu bilgileri içeren broşürlerin hazırlanıp mahpuslarla paylaşılması ve telefonla görüş hakkının her mahpusa haftada en az iki kere olacak şekilde uygulanması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; hapishane içine girecek kişilerin salgını önlemek için uyması gereken hijyen kuralları ve alması gereken önlemler konusunda bilgilendirilmesi, mahpuslarla temasın söz konusu olduğu durumlarda bu önlemlerin yanı sıra uygun ortam ve koruyucu malzemeler sağlanması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Sağlık çalışanları başta olmak üzere mahpuslarla temas eden tüm çalışanlara koruyucu giysi ve malzeme temin edilmesi, özellikle risk grubunda olan çalışanlar başta olmak üzere tüm hapishane çalışanları için çalışma koşullarını da kapsayacak şekilde gerekli önlemlerin alınması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Kurumda düzenli ve yeterli sayıda sağlık personelinin bulunması (sayının arttırılması),
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; tüm mahpus, hapishane çalışanı ve mahpus yakınlarından olası belirtiler gösteren kişilerin testlerinin hızlı ve güvenilir şekilde yapılabilmesi için gerekli önlemlerin alınması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; görüşlerin yapıldığı alanlarda mahpusların görüş haklarını ihlal etmeyecek şekilde hızla önlemlerin artırılması ve alanların sıklıkla dezenfekte edilmesi, mahpusların yakınlarıyla haberleşebilmesi için imkanların arttırılması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; hapishanelere yakın yerlerde bulunan hastanelerde ve mahpuslara sağlık hizmeti verilen sağlık kurumlarında uygun – yeterli sağlık hizmeti verilebilmesi için gerekli önlemlerin alınması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; mahpusların sağlık kurumlarına ve hastanelere ring araçlarıyla değil; daha hijyenik ve sağlığa uygun araçlarla taşınması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Sağlık gerekçesiyle alınacak önlemlerin mahpusların temel haklarını ihlal etmeyecek şekilde uygulanmasına özen gösterilmesi,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; hapishanelerde corona virüs salgını ile ilgili alınan/alınacak önlemler, karantina uygulamaları ile mahpusların sağlık durumları konusunda başta mahpusların aile ve avukatları olmak üzere kamuoyunun düzenli olarak bilgilendirilmesi zorunludur.
  • İmralı Hapishanesi de dâhil olmak üzere Türkiye’deki tüm hapishanelerde alınmış olan tedbirlerin standartlara uygun olup olmadığı konusunda, (çok ciddi sayılabilecek hak ihlalleri iddiaları olduğu gözetilerek) kamuoyunun bilgilendirilmesi için, aralarında hukukçuların, insan hakları örgütleri ve hükümet temsilcilerinin de bulunduğu bir heyetin kısa süre içerisinde oluşturularak incelmelere başlamaları gerekmektedir.
  • Korona virüs salgını nedeniyle aile ve avukatları ile görüşmeleri yasaklanan veya kısıtlanan tüm mahpuslara tanınmış olan 20 dakika yakınları ile telefonla görüşme hakkı, İmralı Hapishanesinde bulunan mahpuslara da Covid-19 önlemleri kapsamında sürekli olarak sağlanmalıdır.
  • Mart 2020’den bu yana hiçbir şekilde haber alınamayan İmralı Hapishanesinde bulunan mahpusların sağlık durumları konusunda ciddi endişeler olduğundan acilen İmralı hapishanesine avukat görüşü yaptırılmalıdır

 

 

 

ÇAĞDAŞ HUKUKÇULAR DERNEĞİ

İNSAN HAKLARI DERNEĞİ

MED TUTUKLU VE HÜKÜMLÜ AİLELERİ HUKUKİ VE DAYANIŞMA DERNEKLERİ FEDERASYONU

ÖZGÜRLÜK İÇİN HUKUKÇULAR DERNEĞİ

 

 

[1] https://www.worldometers.info/coronavirus/?utm_campaign=homeAdUOA? (E.T. 11.05.2020)

[2] https://covid19.saglik.gov.tr/ (E.T. 11.05.2020)

[3] http://www.basin.adalet.gov.tr/Etkinlik/ceza-infaz-kurumlarinda-alinan-koronavirus-tedbirleri-30-nisana-kadar-uzatildi (E.T. 11.05.2020)

[4] https://www.ihd.org.tr/ozgurlugunden-yoksun-birakilan-kisilere-korona-virus-pandemisi-baglaminda-muameleye-iliskin-ilkeler/ (E.T. 27.04.2020)

[5] https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=25745&LangID=E (E.T. 11.05.2020)

[6] https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/covid-19-pandemic-urgent-steps-are-needed-to-protect-the-rights-of-prisoners-in-europe (E.T. 11.05.2020)

[7] https://www.hrw.org/tr/news/2020/04/03/340344 (E.T. 11.05.2020)

[8] https://www.pscp.tv/w/1eaJbQpzLOqGX   (E.T. 11.05.2020)

[9] https://www.sozcu.com.tr/2020/gundem/coronadan-cezaevinde-ilk-olum-5734893/ (E.T. 11.05.2020)

[10] https://www.gazeteruzgarli.com/buca-cezaevinde-65-mahpusta-koronavirus-tespit-edildi/ (E.T. 11.05.2020)

[11] https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2020/04/28/konya-e-tipi-kapali-cezaevinde-55-kisi-hastaneye-sevk-edildi/ (E.T. 11.05.2020)

[12] https://tr.sputniknews.com/turkiye/202004281041925071-adalet-bakani-gul-120-tutuklu-ve-hukumluye-kovid-19-tanisi-konuldu/ (E.T. 11.05.2020)

[13] Cătălin Eugen Micu / Romanya, 2016, § 56; örneğin bkz. Jeladze / Gürcistan, 2012, § 44

[14] Salakhov ve Islyamova / Ukrayna, 2013, §§ 124-125

[15] Ananyev ve Diğerleri / Rusya, 2012, § 156

[16] Neshkov ve Diğerleri / Bulgaristan, 2015, § 243

[17] Ananyev ve Diğerleri / Rusya, 2012, § 146

[18] Dudchenko / Rusya, 2017, § 130

[19] Kudła / Polonya Bşv No. 30210/96

Share Post