ÇHD Susmadı, Susmayacak!

 

COVID-19 HAFTALIK HAPİSHANE İZLEME BÜLTEN-2

COVID-19 HAPİSHANE İZLEME

HAFTALIK BÜLTEN-2

27.04.2020

 

  1. TÜRKİYE HAPİSHANELERİNDE COVİD-19 İZLEME BÜLTENİ VE ÖNERİLER

Dünya genelinde 27.04.2020 tarihi itibariyle Covid-19 tanısı konulan kişi sayısı 2.989,420, hayatını kaybeden kişi sayısı ise 206,736 olarak kayıtlara geçmiştir[1]. Resmi açıklamalara göre hastalık 11.03.2020 tarihinde Türkiye’de de baş göstermiştir. 27.04.2020 itibariyle ülkemizde 110.130 kişide Covid-19 tespit edilmiştir. Ne yazık ki bu hastalardan 2. 805 kişi hayatını kaybetmiştir[2].

Salgın hastalık karşısında halk sağlığının korunması için hükumet tarafından bir dizi önlemler alındı. 16.03.2020 tarihinde ortaöğretim okulları ve üniversiteler tatil edildi. Devamında 65 yaş üstü ve kronik rahatsızlığı olanların sokağa çıkması İçişleri Bakanlığı Genelgesi ile yasaklandı. 3 defa 31 ilde İçişleri Bakanlığı Genelgesi ile genel sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Önlem alınması gereken alanlardan birinin hapishaneler olduğu dikkate alınmış olsa da hapishanelere ilişkin Adalet Bakanlığı tarafından art arda açıklanan[3]önlemler pandemi karşısında yetersiz kalmıştır.

20 Mart 2020 tarihinde Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesi (CPT) mahpuslara ilişkin bir dizi ilkeler[4] yayınladı. 25 Mart 2020 tarihinde ise BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri bir çağrıda bulundu[5] ve 6 Nisan 2020 tarihinde de Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri yine bir çağrıda bulundu[6]. Bu ilke ve çağrıların ortak noktası cezaevlerinde bulunan mahpusların sayısının azaltılması ve pandemi kapsamında alınacak önlemlerin mevcut özgürlükleri kısıtlama noktasına varmaması idi. Yine BM İnsan Hakları Komiseri ve Avrupa Konseyi İnsan Haklar Komiseri bu çağrılarda açıkça gerekçesiz tutuklanan siyasi mahpusların serbest bırakılmaları talebinde bulundu. Oysaki Adalet Bakanlığının açıkladığı önlemler mahpusların aileleriyle görüşme hakkını tamamen ortadan kaldırıyor ve avukat görüşmelerini kısıtlıyordu. Yine İnfaz Yasası’nda “kısmi af” adı altında yapılan değişikliklerde siyasi mahpuslar kapsam dışı bırakılmıştı. Yine İnsan Hakları İzleme Örgütü “Türkiye hasta mahpusları büyük risk altında bırakıyor.” Diyerek bir çağrıda bulundu[7] .

13.04.2020 tarihinde Adalet Bakanlığı’nın açıklamasında[8]5 açık hapishanede toplam 17 mahpusunun Covid-19 testinin pozitif çıktığı, 3 mahpusun hayatını kaybettiği, 1 mahpusun yoğun bakımda olduğu ve kalan 13 mahpusun tedavilerinin devam ettiğini açıkladı. Ayrıca 79 infaz koruma memurunun Covid-19 testinin pozitif çıktığını belirtilmiştir.

Her ne kadar Bakanlık tarafından yapılan açıklamada salgının kapalı hapishanelerde görülmediği dile getirilmiş olsa da Bafra Hapishanesinde tutuklu bulunan M.Y.’nin Covid-19 nedeniyle hayatını kaybettiği açıklanmıştır[9]. Aliağa(Şakran) Kadın Hapishanesinde 2 mahpusun karantina koğuşunda kaldığı, hapishaneye gelen doktorların ve bazı infaz koruma memurlarının Covid-19 testinin pozitif çıktığı öğrenilmiştir.

22.04.2020 tarihinde ise İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı’ndan yapılan yazılı açıklamada[10], İzmir Buca Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda 19 Nisan tarihinde bir hükümlüde Koronavirüs tespit edilmesinin ardından filyasyon çalışması yürütüldüğü ve 64 hükümlüde daha Koronavirüs testinin pozitif çıktığını belirtti. Savcılık Koronavirüs’e yakalanan toplam mahpus sayısının 65 olduğunu bildirirken, bu kişilerin hastanede tedavi altına alındığını duyurdu. Testi pozitif çıkan 70 yaşındaki kalp hastası bir hükümlünün ise yoğun bakımdan çıkarıldığı ve sağlık durumunun iyi olduğu açıklandı.

  1. SAĞLIĞA ERİŞİM HAKKINA DAİR TEMEL İLKE VE DÜZENLEMELER

Mahpuslara Müdahaleye Dair Bileşmiş Milletler Asgari Standartlar Kuralları (Nelson Mandela Kuralları (Kural 24-27), Tıbbi Etik İlkeler (md. 1), Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında (2006)2 nolu Tavsiye Kararı (md. 40.3) gereği cezaevindeki tutuklu ve hükümlüler, yasal statülerine bakılmaksızın, aynı kalite ve standartta, ülke genelinde mevcut, kapatılmamış olan kişilere sağlanan tıbbi bakıma eşit erişim hakkına sahiptir.

AİHM’in yerleşik içtihatlarına göre; “Devlet bir kişinin insan onuruna saygı ile bağdaşır koşullarda alıkonulmasını güvence altına almak zorundadır ve kişiye uygulanan tedbirin infazında izlenecek tutum ve yöntem, kişiyi tutuklamanın doğasında kaçınılmaz olarak var olan ıstırap düzeyini aşan bir yoğunlukta sıkıntı ve zorluğa maruz bırakmamalıdır[11].

  • Bulaşıcı Hastalıklar

AİHM bulaşıcı hastalıkların ve özellikle de tüberküloz, hepatit ve HIV / AIDS’in yayılmasının, özellikle cezaevi ortamında bir halk sağlığı sorunu olması gerektiğini vurgulamıştır. Bu konuda Mahkeme, tutukluların cezaevine kabul edildikten sonraki makul bir süre içinde salgın hastalığın tarama testlerine ücretsiz erişebilmeleri gerektiğini savunmuştur[12].

AİHM sözleşmeci devletlerin, Hepatit C’nin veya diğer bulaşıcı hastalıkların hapishanede bulaşmasını önlemek için etkili önlemler almak zorunda olduğunu belirtir[13].

  • Hijyen

AİHM uygun donanıma sahip ve hijyenik sıhhi tesislere erişimin, mahpusların kişisel haysiyet duygusunu korumak için büyük önem taşıdığına karar vermiştir. “Hijyen ve temizlik, bireylerin bedenlerine ve uzun süredir mülklerini paylaştıkları komşularına olan saygısının ayrılmaz bir parçası olmakla kalmaz, aynı zamanda sağlığın korunması için bir koşul ve gereklilik oluşturur[14].

Gerekli sıhhi önlemler, kemirgenler, pireler, bitler, tahtakuruları ve diğer haşaratlarla istilaya karşı önlemleri de içermelidir. Bu önlemler, yeterli dezenfeksiyon tesislerini, deterjan ürünlerinin tedarikini ve hücrelerin ve özellikle yatak çarşaflarının ve yatakların düzenli fumigasyon (buharla dezenfekte etme) ve muayenelerinin yanı sıra yiyecekleri tutmak için kullanılan alanları içermelidir[15].

  • Koğuş ve yataklar

Birçok davada AİHM, mahpusların bireysel bir uyku yerine sahip olmadıkları ve uyumak zorunda kaldıkları için AİHS’nin 3. Maddesinin (işkence yasağının) ihlal edildiğine karar vermiştir[16]. AİHM, bu nedenle, her tutuklu kişinin hücrede/koğuşta ayrı bir uyku yerine sahip olması gerektiğini vurgulamıştır.

  • Beslenme

AİHM, bir mahpusa verilen gıdaların açıkça yetersiz olduğu durumlarda, bunun kendi başına Sözleşme’nin 3. Maddesi(işkence yasağı) uyarınca bir sorun doğurduğuna karar vermiştir[17]. AİHM, mahpuslara sunulan yiyeceklerin cezaevi doktoru ve yetkili Devlet makamları tarafından düzenli olarak denetlenmesi ve mahpuslara günde üç öğün servis edilmesi ve standart veya yetersiz olmaması gerektiğini savunur.

  1. TÜRKİYE HAPİSHANELERİNDE SON DURUM

Med Tutuklu ve Hükümlü Aileleri Hukuki ve Dayanışma Dernekleri Federasyonu (MED TUHAD-FED), İnsan Hakları Derneği (İHD), Özgürlük için Hukukçular Derneği(ÖHD) ve Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) olarak yaptığımız hapishane ziyaretleri, kurumlarımıza hapishanelerden gelen mektup ve fakslar ile mahpus yakınlarından telefon görüşmesi aracılığıyla edindiğimiz bilgilere göre;

 

  1. Temizlik Ürünlerine (Sabun, çamaşır suyu vb) Erişemeyen Hapishaneler;Alanya L Tipi Hapishanesi, Afyonkarahisar 1 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi, Ermenek M Tipi Kapalı Hapishanesi, Giresun E Tipi Kapalı Hapishanesi, Tarsus T Tipi Kapalı Hapishanesi, Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Hapishanesi, Erzurum E Tipi Kapalı Hapishanesi, Düzce T Tipi Kapalı Hapishanesi, Siirt E Tipi Kapalı Hapishanesi, Menemen T Tipi Kapalı Hapishanesi, Van T Tipi Kapalı Hapishanesi ve Tekirdağ 2 Nolu T Tipi Hapishanesi’nde temizlik ürünlerine mahpusların hiçbir şekilde erişemediği öğrenilmiştir.
  2. Temizlik Ürünlerine (Sabun, çamaşır suyu vb) Kantin Üzerinden (Ücretli) Ulaşan Hapishaneler; Korona virüs önlemleri sonrası kantinlerde satılan temizlik ürünleri hem daha pahalıya satılmakta hem de sıklıkla stokta bulunmadığı gerekçesiyle satılmamaktadır. Bu kısıtlılıklar altında temizlik ürünlerine erişebilen hapishaneler şunlardır; Aliağa (Şakran) 1 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi, Aliağa (Şakran) 2 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi, Aliağa  Şakran 3 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi, Antalya L Tipi Kapalı Hapishanesi, Bakırköy Kadın Kapalı Hapishanesi, Bandırma 2 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi, Bayburt M Tipi Kapalı Hapishanesi, Bolu F Tipi Kapalı Hapishanesi, Diyarbakır Kadın Kapalı Hapishanesi,Gebze Kadın Hapishanesi, Kandıra 1 ve 2 Nolu F Tipi Hapishaneleri, Karaman M Tipi Kapalı Hapishanesi, Kırıklar 1 Nolu F Tipi Kapalı Hapishanesi, Maltepe 1 ve 2 Nolu L Tipi Kapalı Hapishaneleri, Menemen T Tipi Kapalı Hapishanesi, Silivri Kapalı Hapishanesi, Silivri 5 Nolu L Tipi Hapishanesi, Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Hapishanesi, Denizli T Tipi Kapalı Hapishanesi, Urfa 2 Nolu T Tipi Hapishanesi, Ümraniye Hapishanesi, Van Yüksek Güvenlikli Hapishanesi, Van F Tipi Hapishanesi, Van M Tipi Kapalı Hapishanesi, Gaziantep İslahiye T Tipi Kapalı Hapishanesi. Tarsus T Tipi Kapalı Hapishanesi’nde sabun yada temizlik ürünleri para verilmesine rağmen sınırlı satılmaktadır. Buna karşın Manisa T Tipi Kapalı Hapishanesi’nde idare tarafından çamaşır suyu ve sabun verildiği, Tekirdağ 2 Nolu T Tipi Hapishanesi’nde ise idare tarafından haftalık sabun ve çamaşır suyu verildiği öğrenilmiştir.
  3. Koğuşların Dezenfekte Edildiği Hapishaneler;Bandırma 2 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi; 1 kere kabaca dezenfekte edildiği, ilaçlama için gelenlerin girmeleri ile çıkmalarının 1 dakikayı bulduğu aktarılmıştır. Diyarbakır Kadın Kapalı Hapishanesi veBolu F Tipi Kapalı Hapishanesi’nde belirli aralıklar dezenfekte işlemin yapıldığı, Edirne Kapalı Hapishanesi’nde ise sadece infaz koruma memurlarının kullandığı alanların dezenfekte edildiği, Gebze Kadın Hapishanesi,Karaman M Tipi Kapalı Hapishanesi, Maltepe 2 Nolu L Tipi Kapalı Hapishanesi, Metris R Tipi ve Metris 1 Nolu T Tipi Hapishanelerive Silivri 5 Nolu L Tipi Hapishanesi’nde sadece 1 kere temizlik yapıldığı, Kırıklar 1 Nolu F Tipi Kapalı Hapishanesi’nde haftada 3 kez dezenfekte işleminin yapıldığı öğrenilmiştir. Silivri Kapalı Hapishanesi’nde mahpusların kaldığı odaların 3 kere dezenfekte edildiği, koridor gibi ortak alanların ise daha sık dezenfekte edildiği, Denizli T Tipi Kapalı Hapishanesi, Kandıra 1 Nolu F Tipi Hapishanesi, Van Yüksek Güvenlikli Kapalı Hapishanesi, Van F Tipi Hapishanesi, Van M Tipi Kapalı Hapishanesi, Gaziantep İslahiye T Tipi Kapalı Hapishanesi ve Urfa 2 Nolu T Tipi Hapishanesi’nde haftada bir kez temizlik yapıldığı, Ümraniye Hapishanesi’nde isevirüs önlemleri başladığı günden bugüne kadar 2 kere temizlik yapıldığı öğrenilmiştir.

Yukarıda sayılanlar dışında kalan hapishanelerde temizlik yapılmadığı, yukarıda sayılanlar açısından ise yapılan temizliğin yeterli olmadığı mahpuslardan öğrenilmiştir.

 

  1. Spor ve Sohbet Gibi Ortak Alan Etkinliklere COVİD-19 Önlemleri Gerekçesiyle Kısıtlama Getiren Hapishaneler; Bandırma 2 No’lu T Tipi Kapalı Hapishanesi, Bolu F Tipi Kapalı Hapishanesi,Edirne Kapalı Hapishanesi, , Kandıra 1 ve 2 No’lu F Tipi Hapishaneleri, Metris R Tipi Ve Metris 1 Nolu T Tipi Hapishaneleri, Silivri Kapalı Hapishanesi, Silivri 5 Nolu L Tipi Hapishanesi,Tekirdağ 1 ve 2 Nolu F Tipi Hapishaneleri, Tekirdağ 2 Nolu T Tipi Hapishanesi, Ümraniye Hapishanesi, Van Yüksek Güvenlikli Hapishanesi’nde  korona virüs önlemleri kapsamında kısıtlama getirilmiş ve tüm ortak etkinlikler iptal edilmiştir.

 

  1. Maske ve Eldiven Dağıtan Hapishaneler; Bandırma 2 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi’ninhaftada 2 maske verildiği, Elbistan E Tipi Kapalı Hapishanesi’nde kişibaşı bir eldiven ve üç maske dağıtıldığı, Menemen T Tipi Kapalı Hapishanesi’nde ise maske ve dezenfektan dağıtıldığı öğrenilmiştir. Rize Kalkandere L Tipi Kapalı Hapishanesi’nde ise10 günde bir kişi başına 1 tane maske verildiği, idarenin ‘maskelerin kullanılıp yıkanıp tekrar kullanılmasını’ telkin ettiği öğrenilmiştir. Geriye kalan hapishanelerde ise maske ve eldiven dağıtılmadığı gibi kantinde de satılmamaktadır.

 

  1. Virüs Önlemleri Kapsamında Havalandırmaya Kısıtlama Getiren Hapishaneler; CPT’nin yayınladığı ilkelerde;Gerekli olmayan faaliyetlerin askıya alınması meşru ve makul olsa da pandemi esnasında tutulan kişilerin temel haklarına eksiksiz bir şekilde saygı gösterilmelidir.(en az bir saat) günlük açık havaya erişim hakkı bulunmaktadır” denilmesine rağmen; Alanya L Tipi Hapishanesi, Metris R Tipi ve Metris 1 Nolu T Tipi Hapishaneleri’nde havalandırmaya çıkma hakkına kısıtlama getirilmiştir.

 

  1. Koğuşların kalabalıklığı, temiz (içme) suyunu sadece kantinden alınabilmesi, revir ve hastane sevklerine kısıtlama getirilmesi ve yemek problemi ise ayrımsız tüm hapishanelerde yaşanmaktadır. Aynı zamanda hücre ve koğuşların durumu da sağlıklı yaşam sürdürmeye elverişli değildir. Temizlik, hava alma, güneş alma, ısınma gibi açılardan mahpuslar bir hayli zorlanmaktadır. CPT’nin Korona Virüs Pandemisi Bağlamında Muameleye İlişkin İlkelerinde;“Sağlık hizmetlerinin sağlanması bakımından da özellikle yaşlı ve önceden var olan sağlık sorunları bulunan kişiler gibi hassas ve/veya riskli gruplar göz önüne alınarak tutulan kişilerin özgül ihtiyaçlarına özel dikkat gösterilmesi gerekmektedir. Bunlar içinde, diğerlerinin yanısıra, COVID-19 taraması ve gerekli durumlarda yoğun bakım yolları bulunmaktadır. Ayrıca tutulan kişilerin şu anda ilave psikolojik destek almaları gerekmektedir.” İlkelerine rağmen revire çıkma, muayene olma, hastaneye götürülme gibi konularda korona virüs sonrası ciddi sıkıntılar mevcuttur, çoğu hapishanede hastane sevkleri durdurulmuş, revire çıkartılma kısıtlanmıştır ve sadece mahpusların ilaç ihtiyaçları karşılanmaktadır. Özellikle hasta ve yaşlı mahpusların sağlıkları bu nedenlerle tehdit altındadır. Yine tüm hapishanelerde yemek öğünlerinin azaltıldığı kimi hapishanelerde ise yemeklerin artık verilmediği öğrenilmiştir.

 

  1. Diğer Sorunlar;

Bolu F Tipi Kapalı Hapishanesi

22 Nisan 2020 tarihinde avukat görüşünde; Nurullah Semo Bolu F Tipi Hapishanesi’ne 3 yıl önce geldiği günden beri 7-8 infaz koruma memurunun hakaretlerine, tehditlerine ve kimi zaman da kaba dayak şeklinde işkencelerine maruz kaldığını beyan etmiştir. Şimdiye kadar yapılan hakaret, tehdit v e işkencelere ilişkin avukatı ile beraber yaptığı suç duyurusu ve başvurulardan bir sonuç alamadığını ve son olarak 13 Nisan 2020 tarihinde telefon görüş hakkını kullandığı esnada yeniden hakaret ve tehdide maruz kaldığını beyan etmiştir. Avukat ve aile görüşünün kısıtlandığı pandemi koşullarında avukatlar olarak Nurullah Semo’nun yaşamı ve sağlığına yönelik kaygı duymaktayız.

22 Nisan 2020 tarihinde avukat görüşünde; Ali Gülmez tek başına kaldığı odasına baskın şeklinde aramalar yapıldığını, kişisel eşyalarının çöpe atıldığını, ilaçlarına el konulduğunu ve daha sonra ilaçlarının bir kısmının geri verildiğini ancak kronik hastalıklarına ilişkin ilaçlarının kendisine halen verilmediğini beyan etmiştir.

Diyarbakır Kadın Kapalı Hapishanesi

90’a yakın siyasi mahpusun bulunduğu Diyarbakır Kadın Kapalı Hapishanesinde, geçen hafta mahpuslar avukat ziyaretinde; sıcak ve soğuk suyun aralıklarla kesildiğini belirtmişlerdir.

Düzce T Tipi Kapalı Hapishanesi

Sıcak suyun ve içme suyunun temiz olarak verilmediği, kantinden mahpusların kendi aldığı sabunlara el konulduğu öğrenilmiştir.

Erzurum E Tipi Kapalı Hapishanesi

Ailesi ile telefonda görüşen mahpus; herhangi bir temizlik malzemesinin verilmediğini, tek başına kaldığı koğuşta baskın şeklinde aramalara maruz kaldığını ve yaşadığı sağlık sorunlarına rağmen hastaneye sevk edilmediğini aktarmıştır.

Gaziantep İslahiye T Tipi Kapalı Hapishanesi

Mahpus yakınları tarafından; kantine kısıtlama getirildiği, kantinden mahpusların her istediklerini alamadıklarını, yemeklerin azaltıldığı aktarılmıştır.

Kandıra 1 ve 2 Nolu F Tipi Hapishaneleri

Yemeklerin önceden açık hapishanede yapıldığı, ancak İnfaz Kanunu’nda yapılan değişiklik ile açık hapishanelerdeki mahpusların tahliyesi sonrası yemek yapılmadığı ve paket çorba verildiği,ancak 19 Nisan itibariyle artık çorba da verilmediği, yemek bulunmamasına karşın mahpusların kantinden alışveriş imkânlarının da kısıtlandığı ve kantin alışverişinin 15 günlük periyotlara çıkartıldığı öğrenilmiştir. Aynı zamanda Kandıra 1 Nolu F Tipi Hapishanesi’nde kalan Berfin Doğan’ın sağlık durumunun kötüye gittiği ve 20 yaşında KOAH ve kanser hastası olan Doğan’ın acile kaldırılıp hapishaneye geri getirildiği öğrenilmiştir.

Kayseri Bünyan Kadın Kapalı Hapishanesi

Kadın mahpus ile 21 Nisan günü yapılan telefon görüşmesinde; mahpusların sağlık hizmetinden faydalanamadıkları, günde iki öğün verilen yemek haklarının günde 1 öğüne düşürüldüğü, koğuşta 10 kadın kalmalarına rağmen mahpuslara sadece 4 kişilik yemek verildiği öğrenilmiştir.

 

Kırıkkale F Tipi Kapalı Hapishanesi

Eski infaz memurlarının gittiği, yeni gelen infaz memurlarının sürekli oda araması yaptığı öğrenilmiştir.

Osmaniye 2 Nolu T Tipi Hapishanesi

Mahpusla yapılan telefon görüşmesinde; hapishanede sıcak suyun verilmediği, koğuşta dezefekte işleminin yapılmadığı, maske ve eldiven verilmediği ve yemeklerin yenilmeyecek durumda olduğu öğrenilmiştir.

Siirt E Tipi Kapalı Hapishanesi

Mahpuslarla yapılan görüşmede; bazı mahpusların kuru öksürük ve halsizlik şeklinde belirtiler gösterdiği ancak hapishanede herhangi bir testin yapılmadığı öğrenilmiştir.

Silivri Kapalı Hapishanesi

Salgın sürecinde tedbir amaçlı olarak dışarıdan gelen kargoların kabul edilmediği, gönderilen mektupların da mahpuslara verilmediği öğrenilmiştir.

Silivri 5 Nolu L Tipi Hapishanesi

İdare tarafından hastane sevklerinin tamamen durdurulduğu bildirilmiştir. Bu doğrultuda tedavisi devam eden kanser hastaları ile diğer hasta mahpuslar hastanelere sevk edilmemektedir.

Tarsus T Tipi Kapalı Hapishanesi

21 Nisan’da yapılan görüşmede mahpus; 16 kişilik koğuşa 7 kişilik yemek verildiğini, suların sık sık kesildiğini ve bazı günler hiç akmadığını ve 2 aydır hasta mahpuslar dâhil kimsenin revire bile çıkartılmadığını beyan etmiştir

Tekirdağ 1 Nolu F Tipi Hapishanesi

19 Nisan 2020’de ailesi ile görüşen mahpus; sabah sayımı esnasında infaz koruma memurlarının tehditlerine maruz kaldıklarını aktarmıştır.

Trabzon Beşikdüzü Hapishanesi

İ.Ö, tek kişilik hücrede tutulmaktadır. Ailesi ile yaptığı görüşmede, kendisine karşı fiziki-psikolojik işkenceler yapıldığını belirtmiştir. Gece yarıları gizli bir şekilde hücresine girip aramalar yapıldığını ve baskı altında olduğunu ailesine iletmiştir.  Bu uygulamalara karşı 1 aydır açlık grevindedir. Uygulamaların devam ettiği sürece açlık grevini sürdüreceğini belirtmiştir.

Urfa 2 Nolu T Tipi Hapishanesi

Urfa Tabipler Odası’nin edindiği bilgilere göre 24 saat doktor bulunmaktadır fakat Covid-19 dışında herhangi başka bir hastalığa bakmamaktadır ve ancak Covid-19 belirtileri gösterirlerse mahpuslar revire alınmaktadır.

Van Yüksek Güvenlikli Kapalı Hapishanesi ve Van F Tipi ile Van T Tipi Kapalı Hapishanesi

 

Mahpuslar avukat görüşmesinde; haftalık telefon görüşmelerine çıktıklarında kendilerine maske ve eldiven verilmediğini, sosyal mesafe kuralına uyulmayarak kendilerine ince üst araması yapıldığını dile getirmişlerdir.

 

Van T Tipi Kapalı Hapishanesi

 

Mahpuslar avukat görüşmesinde; 1 Nisan 2020 tarihide 4 erkek siyasi mahpusun infaz koruma memurları tarafından gerekçesiz olarak kaba dayağa maruz bırakıldığını, 4 mahpusun kaba dayak/işkenceye ilişkin doktor raporu aldıklarını, özellikle 28 yıldır mahpus olan Harun Simin’in çok ciddi kaba dayağa maruz kaldığını ve 20 gün geçmesine rağmen gözlerinin şişliğinin halen durduğunu, 1 Nisan’da gerçekleşen bu olaydan sonra odalarda arama yapılarak tüm mahpusların kitaplarının toplandığını; mektuplara, eski gazetelere ve hatta hapishanede çekinilen fotoğraflara dahi el konulduğunu aktarmışlardır.

Mahpus ailesi tarafından verilen bilgiye göre; 10 gün önce kaba dayağa maruz kalan Harun Karaca telefonda ailesi ile bu durumu paylaştığı için ‘6 ay görüş yasağı’ disiplin cezası almıştır. Ayrıca ailelerin mahpuslara gönderdiği paranın mahpuslara geç ulaştığı aktarılmıştır.

 

  1. COVİD-19 SALGINININ YAŞAMLARINI TEHLİKEYE SOKACAĞI HASTA MAHPUSLAR

AİHM, iyi bir ceza adaletinin gerçekleştirilmesi adına, insani nitelikli bir takım tedbirlerin alınmasının gerekli olduğu durumların ortaya çıkmasının imkân dâhilinde olduğunu kabul etmekte ve özellikle ölümcül hastalığa yakalanmış kişiler veya sağlık durumu sürekli şekilde cezaevi koşulları ile uyumsuz hale gelmiş kişilerin alıkonulmaya devam etmesinin 3. madde kapsamında değerlendirilebileceğini ifade etmektedir. Mahkeme bu değerlendirmeyi yaparken şu üç unsuru dikkate almaktadır: (a) mahpusun tıbbi durumu, (b) alıkonulma devam ederken kişiye sağlanan tıbbi destek ve bakımın yeterliliği (c) kişinin sağlık durumu açısından alıkonulmaya devam edilmesinin görünümü ve sonuçları. Tüm bu koşulları ayrı ayrı değerlendiren Mahkeme herhangi birinin varlığı halinde 3. Maddenin, işkence yasağının ihlal edildiğine karar vermektedir.

Bu koşullar altında tahliye edilmemeleri AİHS 3. Maddenin (işkence yasağının) ihlali anlamına gelen mahpuslar;

 

  • Kalp rahatsızlığı, yüksek tansiyon, zehirli guatr, kemik erimesi, böbrek ve bağırsak bozuklukları bulunan 81 yaşındaki Mehmet Emin Özkan, 1996 yılından beri hapistedir ve şu anda Diyarbakır D Tipi Hapishanesinde tutulmaktadır. Diyarbakır Eğitim ve Araştırma Hastanesinin %87 vücut fonksiyon kaybının bulunduğuna ve hapishanede kalamayacağına dair raporu mevcuttur.
  • Van Kapalı Hapishanesi’nde tutulan Sıtti Gören 76 yaşında ve Payiz Demir ise 80 yaşındadır.
  • Aliağa (Şakran) Kadın Kapalı Hapishanesi’nde tutulan Selma Altan, 72 yaşında, dizlerde kemik erimesi bulunmaktadır ve hareket etmede zorlanmakta olan Altan tutuklu yargılanmaktadır.
  • Tarsus 2 Nolu T Tipi Hapishanesi’nde tutulan Mehmet Bilici, kalp hastası ve 72 yaşındadır.
  • Edirne F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Hapishanesi’nde tutulan Mahmut Bilgiç’in bel fıtığı bulunmaktadır. Vücudun yarısı felç olan Bilgiç yatalak olarak yaşamını sürdürmektedir.
  • Aliağa (Şakran) 2 Nolu T Tipi Kapalı Hapishanesi’nde tutulan Sekvan Becerikli’nin, bedeninin sol yarısı felçtir ve Becerikli tek başına ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Sağ parietalde 5 cm’li çöküklük bulunmaktadır ve post travmatik epilepsi hastasıdır. Orta derecede nörolojik episit hastası olan Becerikli genellikle haftada bir baygınlık ve ayda bir nöbet geçirmektedir.
  • Rize Kalkandere L Tipi Hapishanesi’nde tutulan Emin Ökten %80 felçtir ve şizofreni tanısı bulunmaktadır.
  • Ümraniye Hapishanesi’nde tutulan Abdullah İşler, 70 yaşında ve kalp hastasıdır.
  • Muğla E Tipi Kapalı Hapishanesi’nde tutulan Özal Korkmaz, felç olmasına ve Adli Tıp Kurumu’nun verdiği ‘cezaevinde kalamaz’ yönündeki raporuna rağmen serbest bırakılmamaktadır.
  • Bolu F Tipi Hapishanesi’nde tutulan Hayati Kaytan, beynindeki tümör nedeniyle ameliyat olmuştur. Sağ el sakat, sol omuzda kurşun yarasından kaynaklı sıkıntıları mevcuttur. Kar yanığından dolayı sol-sağ ayak parmakları kesilmiştir. Bel ve boyun fıtığı vardır. Dönemsel olarak epileptik nöbetler geçirmektedir. Midede sindirim zayıflığı mevcuttur, %60 engelli olduğuna dair raporu mevcuttur. Ayrıca Erzurum’da hapishanede kaldığı süreçte Erzurum Devlet Hastanesi tarafından verilmiş ‘hapishane koşullarında kalamaz’ raporuna rağmen serbest bırakılmamıştır.

 

  1. ÖLÜM ORUCU EYLEMİ YAPAN MAHPUSLAR

Çeşitli Hapishanelerde siyasi mahpuslar ölüm orucu eylemi yapmaktadır. Ölüm orucu eyleminin bağışıklık sistemini zayıflattığı ve salgın nedeniyle eylemi yapan kişilerin büyük risk altında olduğu bir gerçektir. Av. Aytaç Ünsal Burhaniye T Tipi Hapishanesinde adalet talebiyle 85 gündür, Av. Ebru Timtik ise Silivri Kapalı Hapishanesinde 116 gündür yine adalet talebiyle ölüm orucundadır. İzmir Şakran Kadın Hapishanesinde bulunan Didem Akman ile İzmir Şakran 1 No’lu T Tipi Hapishanesinde bulunan Özgür Karakaya adalet talebiyle 61 gündür ölüm orucundadır.  Ölüm orucu yapan siyasi mahpusların bir an evvel tahliye edilmesi ve ölüm orucu taleplerinin yerine getirilmesi gerekmektedir.

Nitekim talepleri yerine getirilmeyen Mustafa Koçakİzmir Kırıklar 1 No’lu F Tipi Hapishanesinde adil yargılanma talebiyle 297 gün sürdürdüğü ölüm orucu sonrası 24 Nisan 2020 tarihinde yaşamını yitirdi.

  1. DÜNYADAN ÖRNEKLER

Dünyaya yayılan ve pandemi ilan edilmesine sebep olan Covid-19 virüsü birçok ülkede hapishaneler açısından mahpusların serbest bırakılmasına ve yeni yöntemlerin denenmesine yol açtığı gibi bazı ülkelerde hakların kısıtlanmasından kaynaklı mahpusların isyanına ve firarına da sebep olmuştur.

Fransa’da Adalet Bakanı Belloubet, bir mahpusun Covid-19 sebebiyle yaşamını yitirmesinden sonra 5.000 ile 6.000 mahpusun Covid-19 sebebiyle erken tahliyeden faydalanabileceğini açıklamış ve daha sonra 5.000 mahpus serbest bırakılmıştır[18].

İngiltere Galler’deki memurlar, destek personeli de dâhil 7.900 hapishane personeli kendi kendini tecrit etmiş ancak buna rağmen, içlerinde Covid-19’a yakalananlar olmuş ve ayrıca mahpusların da COVİD-19’a maruz kaldığı doğrulanmıştır. Kuzey İrlanda 1.500 mahpusun 200’ünü erken tahliye ederken, İskoçya’daki yetkililer de benzer önlemler almayı düşündüklerini ifade etmişlerdir. İngiltere hükümeti, İngiltere ve Galler’deki 4.000 kadar mahpusun Covid-19’un yayılmasını engellemek ve kontrol etmek için geçici olarak hapishaneden serbest bırakılacağını duyurmuştur. Adalet Bakanlığı, düşük riskli suçluların elektronik olarak etiketleneceğini ve geçici olarak serbest bırakılacağını, ancak ilk endişe işaretinde geri çağrılabileceğini açıklamıştır[19].

Amerika’da salgın karşısından sivil toplum kurumları ve akademisyenler mahpusların Covid-19 salgını sebebiyle serbest bırakılması çağrısında bulunmuştur. Amerika’da Kaliforniya, Florida, Teksas eyaletlerindeki hapishanelerde bütün ziyaretler Covid-19 salgınına karşı askıya alınmıştır. Los Angeles Bölgesi Şerif Departmanının, önlem olarak bazı mahpusları serbest bırakmaya başladığı belirtilmiştir. Bölge Şerifi Alex Villanueva, 600’den fazla mahpusu serbest bıraktıklarını ve günlük tutuklama oranını 300’den 60’a düşürdüklerini ifade etmiştir[20].

İran, bazı siyasi tutuklular da dâhil olmak üzere 85.000 mahpusu geçici olarak serbest bırakmıştır[21].

Brezilya’da ise hapishanelerin ziyaretçilere, geçici çıkışlara ve dışarıdan gelecek malzemelere karşı kısıtlamalar getirileceği duyurulduktan sonra Mongagua, Tremembe, Porto Feliz ve Mirandapolis hapishanelerinden en az 1500 mahpusun kaçtığı öğrenilmiştir[22].

Kolombiya’da hapishanelerde Covid-19 salgınına karşı tedbir talep eden mahpuslar tarafından başlatılan protestolar çatışmaya dönüşmüş,Başkent Bogota’daki La Modelo hapishanesinde çıkan isyanda 23 mahpus hayatını kaybetmiş, 83 mahpus ise yaralanmıştır[23].

İtalya’da ise açık görüşün kaldırılması ve mahpusların sağlık görevlilerinin gece de hapishanede kalması talebinin yanıtsız kalması üzerine Salerno kentinde başlayan isyan tüm ülkeye yayılmış ve isyanlarda 6 mahpus yaşamını yitirmiştir[24].

 

 

  1. ÖNERİLER
  • Ağır hasta mahpusların salgın hastalık durumunda ciddi risk grubunda bulunması nedeniyle serbest bırakılarak infazlarının ertelenmesini, tutuklu olanların serbest bırakılmasını,Hasta mahpusların değerlendirilmeleri her koşulda sadece klinik yaklaşım ile değerlendirilmeli, alıkonulmasının uygun olmadığına dair tıbbi raporları olan mahpuslar ivedilikle salıverilmelidir. İnfaz Kanunun 16. Maddesi hasta mahpusların ihtiyacı doğrultusunda değiştirilmelidir.
  • Virüsün özellikle 60 yaş üstü kişilerde ölümcül etkisi göz önünde bulundurularak 60 yaş üstü mahpusların tedbiren serbest bırakılarak infazlarının ertelenmesini, tutuklu olanların serbest bırakılmasını,
  • Hamile ve çocuklu kadınların, çocuğun üstün yararı ilkesi gözetilerek serbest bırakılmaları ve infazlarının ertelenmesini,
  • Çocuk tutukluların bir an önce serbest bırakılmasını,
  • Adil yargılanma talebiyle ölüm orucu eyleminin 293. gününde bulunan Mustafa Koçak, 109. gününde bulunan Av. Ebru Timtik ve 78. gününde bulunan Av. Aytaç Ünsal’ın salgın hastalık durumunda ciddi risk grubunda bulunması nedeniyle taleplerinin kabulü ile serbest bırakılmasını,
  • Terörle Mücadele Kanunu (TMK) kullanılarak suçlanan siyasi tutukluların (Milletvekileri, Belediye eş başkanları, belediye meclis ve il genel meclis üyeleri, Avukatlar, Gazeteciler, İnsan hakları savunucuları, aydın ve yazarlar, aktivistler, sendikacılar, öğrenciler gibi )bir an önce serbest bırakılmasını,
  • Tutuklamanın istisna olduğu gerçeğinden hareketle tüm tutukluların durumlarının dosya üzerinde incelenerek suç tipine göre değerlendirme yapıp tahliye veya ev hapsi benzeri adli kontrol tedbirlerine başvurulmasını,
  • 5275 sayılı İnfaz Kanunun infazda eşitlik ilkesi göz önünde bulundurularak yeniden düzenlenmesini,
  • Mahpusların hak mahrumiyetine sebep olacak(şartla infaz süresinin uygulanması, görüş hakkı, sevk hakkı gibi) disiplin cezalarının uygulanmasından vazgeçilmesini savunuyoruz.
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; savunma hakkı göz önünde bulundurularak avukat müvekkil görüşmesinin, sadece pandemi döneminde sınırlı kalmak suretiyle, telefon görüşmesi ile sağlanmasını,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Koronavirüs (COVID- 19) ile ilgili bütün kaynaklarda virüsün yayılmasını engellemek için kişisel hijyeni sağlamanın önemine dikkat çekilmektedir. Hapishanelerde mahpusların sağlıklarının korunabilmesi, bulundukları alan ve kendi kişisel temizliklerini sağlayabilmeleri için, acilen temizlik malzemelerinin kendilerine ücretsiz verilmesi ve parası olmayan mahpusların da temizlik ürünlerine erişimi sağlanmalıdır. Hapishanelerde de çevresel ve kişisel hijyenin sağlanması için gerekli önlemleri almak hastalığın yaygınlaşmasını önlemek için azami özen göstermek hapishane idarelerinin ve devletin temel sorumluğudur.
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; hapishanelerdeki banyo, tuvalet gibi ortak alanların her gün dezenfekte edilmesi,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; mahpusların yeterli, dengeli ve sağlıklı beslenmesinin sağlanması, vitamin takviyesi yapılması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; risk grubunda ve kişisel hijyenlerini sağlamakta yetersiz olan kronik hasta, engelli, yaşlı, çocuklu, hamile mahpusların adli kontrol yoluyla cezalarının ertelenmesi sağlanana kadar, kalabalık koğuşlar yerine kapasitesi ve hijyen koşulları uygun ortamlarda tutulması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Sağlık Bakanlığı ve Türk Tabipleri Birliği’nin önerileri ve uyarıları dikkate alınarak hapishanelerde görev yapan tüm personelin bilgilendirilmesi, atılması gerekli olan adımların ve uyulması gerekli olan kuralların belirlenmesi, mahpusların iletişim araçlarına erişimlerindeki kısıt dikkate alınarak ilgili personel tarafından bu bilgilerin paylaşılması, aynı zamanda bu bilgileri içeren broşürlerin hazırlanıp mahpuslarla paylaşılması ve telefonla görüş hakkının her mahpusa haftada en az iki kere olacak şekilde uygulanması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; hapishane içine girecek kişilerin salgını önlemek için uyması gereken hijyen kuralları ve alması gereken önlemler konusunda bilgilendirilmesi, mahpuslarla temasın söz konusu olduğu durumlarda bu önlemlerin yanı sıra uygun ortam ve koruyucu malzemeler sağlanması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Sağlık çalışanları başta olmak üzere mahpuslarla temas eden tüm çalışanlara koruyucu giysi ve malzeme temin edilmesi, özellikle risk grubunda olan çalışanlar başta olmak üzere tüm hapishane çalışanları için çalışma koşullarını da kapsayacak şekilde gerekli önlemlerin alınması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Kurumda düzenli ve yeterli sayıda sağlık personelinin bulunması (sayının arttırılması),
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; tüm mahpus, hapishane çalışanı ve mahpus yakınlarından olası belirtiler gösteren kişilerin testlerinin hızlı ve güvenilir şekilde yapılabilmesi için gerekli önlemlerin alınması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; görüşlerin yapıldığı alanlarda mahpusların görüş haklarını ihlal etmeyecek şekilde hızla önlemlerin artırılması ve alanların sıklıkla dezenfekte edilmesi, mahpusların yakınlarıyla haberleşebilmesi için imkanların arttırılması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; hapishanelere yakın yerlerde bulunan hastanelerde ve mahpuslara sağlık hizmeti verilen sağlık kurumlarında uygun – yeterli sağlık hizmeti verilebilmesi için gerekli önlemlerin alınması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; mahpusların sağlık kurumlarına ve hastanelere ring araçlarıyla değil; daha hijyenik ve sağlığa uygun araçlarla taşınması,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; Sağlık gerekçesiyle alınacak önlemlerin mahpusların temel haklarını ihlal etmeyecek şekilde uygulanmasına özen gösterilmesi,
  • Mahpuslar hapishanelerden tahliye edilinceye kadar; hapishanelerde corona virüs salgını ile ilgili alınan/alınacak önlemler, karantina uygulamaları ile mahpusların sağlık durumları konusunda başta mahpusların aile ve avukatları olmak üzere kamuoyunun düzenli olarak bilgilendirilmesi zorunludur.
  • İmralı Hapishanesi de dâhil olmak üzere Türkiye’deki tüm hapishanelerde alınmış olan tedbirlerin standartlara uygun olup olmadığı konusunda, (çok ciddi sayılabilecek hak ihlalleri iddiaları olduğu gözetilerek) kamuoyunun bilgilendirilmesi için, aralarında hukukçuların, insan hakları örgütleri ve hükümet temsilcilerinin de bulunduğu bir heyetin kısa süre içerisinde oluşturularak incelmelere başlamaları gerekmektedir.
  • Koronavirüs salgını nedeniyle aile ve avukatları ile görüşmeleri yasaklanan veya kısıtlanan tüm mahpuslara tanınmış olan 20 dakika yakınları ile telefonla görüşme hakkı, İmralı Hapishanesinde bulunan mahpuslara da sağlanmalıdır.
  • Mart 2020’den bu yana hiçbir şekilde haber alınamayan İmralı Hapishanesinde bulunan mahpusların sağlık durumları konusunda ciddi endişeler olduğundan acilen İmralı hapishanesine avukat görüşü yaptırılmalıdır

 

ÇAĞDAŞ HUKUKÇULAR DERNEĞİ

İNSAN HAKLARI DERNEĞİ

ÖZGÜRLÜK İÇİN HUKUKÇULAR DERNEĞİ

MED TUTUKLU VE HÜKÜMLÜ AİLELERİ HUKUKİ VE DAYANIŞMA DERNEKLERİ FEDERASYONU

[1]https://www.worldometers.info/coronavirus/?utm_campaign=homeAdUOA?( E.T.27.04.2020)

[2]https://covid19.saglik.gov.tr/ (E.T. 27.04.2020)

[3]http://www.basin.adalet.gov.tr/Etkinlik/ceza-infaz-kurumlarinda-alinan-koronavirus-tedbirleri-30-nisana-kadar-uzatildi (E.T. 27.04.2020)

[4]https://www.ihd.org.tr/ozgurlugunden-yoksun-birakilan-kisilere-korona-virus-pandemisi-baglaminda-muameleye-iliskin-ilkeler/ (E.T. 27.04.2020)

[5]https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=25745&LangID=E (E.T. 27.04.2020)

[6]https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/covid-19-pandemic-urgent-steps-are-needed-to-protect-the-rights-of-prisoners-in-europe (E.T. 27. 04.2020)

[7]https://www.hrw.org/tr/news/2020/04/03/340344 (E.T. 27.04.2020)

[8]https://www.pscp.tv/w/1eaJbQpzLOqGX(E.T. 27.04.2020)

[9]https://www.sozcu.com.tr/2020/gundem/coronadan-cezaevinde-ilk-olum-5734893/ (E.T. 27.04.2020)

[10]https://www.gazeteruzgarli.com/buca-cezaevinde-65-mahpusta-koronavirus-tespit-edildi/ (27.04.2020)

[11]Kudła / Polonya Bşv No. 30210/96

[12] Cătălin Eugen Micu / Romanya, 2016, § 56; örneğin bkz. Jeladze / Gürcistan, 2012, § 44

[13] Salakhov ve Islyamova / Ukrayna, 2013, §§ 124-125

[14] Ananyev ve Diğerleri / Rusya, 2012, § 156

[15] Neshkov ve Diğerleri / Bulgaristan, 2015, § 243

[16] Ananyev ve Diğerleri / Rusya, 2012, § 146

[17] Dudchenko / Rusya, 2017, § 130

[18]https://www.hukukihaber.net/makale/covid-19-salgini-cezalarin-infazi-bagimsiz-kuruluslarin-yaptigi-h435939.html#_ftn33 (E.T.20.04.2020)

[19]https://www.hukukihaber.net/makale/covid-19-salgini-cezalarin-infazi-bagimsiz-kuruluslarin-yaptigi-h435939.html#_ftn45 (E.T. 20.04.2020)

[20]https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abddeki-kovid-19-salgini-gozleri-hapishanelere-cevirdi/1769881 (E.T. 20.04.2020)

[21]https://www.hukukihaber.net/makale/covid-19-salgini-cezalarin-infazi-bagimsiz-kuruluslarin-yaptigi-h435939.html#_ftn45 (E.T. 20.04.2020)

[22]https://www.sozcu.com.tr/2020/dunya/brezilyada-hapishanelerde-alarm-toplu-corona-firari-5683898/ (E.T. 20.04.2020)

[23]https://www.hurriyet.com.tr/dunya/cezaevinde-isyan-cikti-kolombiyada-corona-virus-panigi-buyuyor-41475439 (E.T. 20.04.2020)

[24]https://www.cnnturk.com/dunya/italyada-koronavirus-gerilimi-cezaevlerinde-isyan-cikti (E.T. 20.04.2020)

Share Post